Anasayfa | Giriş / Üye Ol
Paylaş

32.Çocukların Değişmesi İçin Bir Adım: BEN-İLETİSİ

18 Ekim 2009


Çocukların davranışlarını değiştirmek için 4. seçenek Yüzleşici Ben-iletisi:

Yüzleşici Ben-iletisi çocuğu suçlamayan, değerlendirmeyen, ancak onun yaptığı kabul edilemeyen bir davranış karşısında yetişkinin duygularını anlatan bir tepkidir:

"Tv’nin sesi bu kadar yüksek olunca annenle konuştuklarımızı anlayamıyoruz."
"Diktiğim çiçekler ezilirse emeklerime yazık olacak diye korkuyorum."
"Sınıfta bu kadar çok gürültü olunca, söylediklerinizi anlayamıyorum."
"Okula gitmek için hazırlanmanı beklerken işime geç kalıyorum ve patronum bana çok kızıyor."


İnsanın hiçbirşey düşünmeden kullandığı cümleler ise geleneksel, Suçlayıcı Sen-iletileri oluyor. Sen iletileri suçlama, değerlendirme, yargılama ve eleştiri yüklüdür.

"Kes şu gürültüyü yoksa seni dışarı atarım."
"Beni deli ediyorsun."
"Elbiselerini toplamazsan dayağı yiyeceksin."
"Görmemişler gibi yemek yiyorsun."
"Senin yüzünden işe geç kaldım."


Ben-iletileri Sorunun Yetişkine Ait Olduğunu Anlatır:


Hatırlarsanız sorunun yetişkine ait olduğu durumlardaki çocuk davranışlarını değiştirme üzerinde duruyoruz. Ben- iletisi sorumluluğu yetişkinde bırakarak sorunun yetişkine ait olduğu mesajını verir. Oysa Sen-iletisi, çocuğu suçlar.

Örneğin, TV’nin sesinin yüksek olduğu durumda, rahatsız olan yetişkin olduğundan sorun yetişkine aittir. Yetişkin ben iletisi göndererek soruna neden olan durumu veya duygularını açıklıyor, "annenle konuştuklarımızı anlayamıyoruz"  diyor. Ama "Şu  TV’nin sesini kıs artık, deli ettin beni" gibi bir cümle kullansa suçu çocuğa atmış, sorunu çocuğa yüklemiş olacaktı.

Burada ne yani, çocuğumun Tv’nin son sesine kadar açıp izlemesi benim sorunum mudur, ya da sınıfta yaramazlık yapan çocuğun arkadaşlarını rahatsız etmesi benim sorunum mudur diye düşünebilir ilk başta insan. Ama önceki bu yazıda üzerinde durduğumuz gibi, çocuklar sorun çıkarmak amacıyla bir şey yapmazlar ve yaptıkları şey kendileri için sorun değilse, kendilerini rahatsız etmiyorsa sorun çocuğun değil bizimdir. Çocuğun davranışı sonucu oluşan sorun, bize aittir, çünkü rahatsız olan biziz. Bakınız o yazı.

Ben-iletisi Çocuklarda Değişime Neden Olur:

Çocuklar yaptıkları işler nedeniyle suçlanmıyor ya da aşağılanmıyorlarsa, sorunlar sırasında davranışlarını değiştirmeye ve yardımcı olmaya daha çok istekli olurlar.

Sen-iletileri bu etkiyi yapmaz. Aşağılanan ve suçlanan çocuklar değişmemek için direnirler. Özsaygıları zedelenir. Sen-iletileriyle suçlanan çocuklar Sen-iletileriyle karşılık verirler. Böylece duyguları zedeleyen, gözyaşlarına neden olan, kapıların çarpıldığı, ceza tehditlerinin savrulduğu söz savaşları ortaya çıkar.

Sen-iletileri nedense düşünmeden ağzımızdan çıkıveren, kendimizi çok haklı bulduğumuz, sonucunda kötü bir şeyler olacağını düşünemediğimiz cümlelerdir. Ama aslında suçu hep karşı tarafta görmek ve kendi durumumuzdan onları sorumlu tutmak anlamına gelir ve iletişim yollarını kapatır. Sadece çocuklarda değil, karı-koca ilişkilerinde de böyle...

Konuşmalarının Sen-iletileriyle dolu olduğunun farkına varmak insanları çok şaşırtır. Kendi yaptıklarımızın farkında olmadan, duygularımızın sorumluluğunu başkalarına yükleriz. Sen-iletileri, bize sorun yaratan kişilerden öcümüzü almanın kolay yoludur. Ama onlarla amacınıza ulaşamazsınız. Tersine değişime direnen ve kendilerini savunan kişiler ve çocuklarla karşılaşırsınız.

Sen-iletilerinden vazgeçip Ben-iletilerini kullanmayı öğrenmek yeni bir beceri elde etmekten çok daha fazla bir şeydir. Anababalar ve öğretmenler, çocuğun davranışını kabul edemedikleri zaman SORUNUN KENDİLERİNİN olduğunu kabul edebilmeleri onlar için çok önemli bir algısal dönüşümdür. Bu dönüşüm çocukta da dönüşüm başlatır.

Ben-İletileri Yetişkinlerin İstek ve Sınırlarını İletir:

Ben-iletileri ayrıca anababaların ve öğretmenlerin de insan olduklarını anlamalarını sağlar. Yetişkinlerinde de duyguları, gereksinimleri, istekleri ve sınırları vardır. Ben-iletileri çocukla yetişkin arasında belli bir eşitlik olduğunu üstü kapalı anlatır.

Ben-iletisi’nin etkisi çocuklardan yardım istenmesinden gelir. Altında yatan ileti şudur: Davranışın bana sorun yarattı ve senin yardımını istiyorum.

Oysa Sen-iletilerinde ne çocuktan yardım isteme, ne kendi gereksinimi ve isteğimizi iletme yoktur. Aşağıdaki sözlerin oluşturduğu tepkiyi herkes çocukluğunda yaşamıştır:

"Çok kötü bir çocuksun"
"Seni yaramaz"
"Bebek gibisin"
"Yapma şunu yoksa terlik geliyor"
"Bütün günümü berbat ettin"
"Seninle bir yere çıkılmaz"
"Sen beni öldüreceksin"
"Bir daha yaptığını görmeyeceğim"


Bu iletilerde, yetişkinin duygularını ileten, yardım isteyen, gereksinimlerini belirten mesajlar yok, maalesef sadece çocuğu suçlayan ve tehdit eden mesajlar var.

Şimdilik bu kadar, sonraki yazıda ben iletisi devam edecek ve önleyici ben iletisi gelecek.

Ben-iletilerininin ne olduğunu daha önce Çocuğu Övmek Yerine Olumlu Ben İletisi yazısında da ayrıntılı olarak biraz farklı bir kullanımla işlemiştik.

*Alıntılar 'Çocukta Dış Disiplin Mi, İç Disiplin Mi?' isimli kitaptan yapılmıştır. Dr. Thomas Gordon, Sistem Yayıncılık

Bunlar da ilginizi çekebilir :
Yazıya Yorum Yap Giriş / Kaydol
    HAKKIMDA
    Büşra Karaca, 1981 Edirne doğumlu, MSÜ Mimarlık terk, 2003'te dünya evine girmiş, 2005'te ilk, 2007'de ikinci, 2013'te üçüncü çocuğunu kucağına almış bir annedir. 2008 yılından beri blog tutuyor.
    busra[at]annenotlari.com
    DOST SİTELER
    Bu site annelik ve çocuk eğitimi hakkında genel bilgiler içerir. Siteden yararlanmak profosyonel yardım yerine geçmez. Kendiniz ya da çocuğunuzla ilgili psikolojik ya da fiziksel sağlık problemleriniz varsa, bir uzmandan profesyonel destek alınız.
    web tasarım ve programlama deSen
    0.065 sn.